मैत्रीची किंमत: मदत मागताना आणि देताना नातं कसं जपावं?

मैत्रीची किंमत एखाद्या भेटवस्तूत, रोजच्या फोनमध्ये किंवा प्रत्येक वेळी होकार देण्यात मोजता येत नाही. अनेकदा ती एका छोट्या कृतीत दिसते: समोरच्याचं म्हणणं पूर्ण ऐकून घेणं, दिलेला शब्द पाळणं किंवा आपल्याला शक्य नसेल ते स्पष्ट सांगणं.

पण मित्राने एखाद्या वेळी मदत केली नाही, तर तो वाईट मित्र ठरतो का? आणि मदत करणाऱ्या व्यक्तीने स्वतःची सगळी कामं बाजूला ठेवलीच पाहिजेत का? या दोन प्रश्नांमध्ये मैत्रीचा रोजचा व्यवहार दडलेला असतो.

एक काल्पनिक प्रसंग

सायलीची मुलाखत दोन दिवसांवर आली होती. तिने मैत्रीण मितालीला फोन केला: “माझ्यासोबत आज संध्याकाळी प्रश्नांचा सराव करशील का?”

मितालीच्या घरी पाहुणे येणार होते. तिने सगळं रद्द करण्याऐवजी म्हटलं, “आज संध्याकाळी वेळ देणं शक्य नाही. पण उद्या सकाळी अर्धा तास आपण सराव करू. तोपर्यंत तू पाच प्रश्नांची उत्तरं लिहून मला पाठव.”

सायलीला सुरुवातीला वाईट वाटलं. नंतर तिला लक्षात आलं: मितालीने तिची अडचण टाळली नव्हती. तिने स्वतःची परिस्थिती सांगून, देता येईल ती मदत नेमकी सांगितली होती. दुसऱ्या दिवशी त्या ठरलेल्या वेळी बोलल्या.

इथे मैत्रीचा पुरावा ताबडतोब मिळालेला होकार नव्हता. स्पष्ट उत्तर आणि त्यानंतर पाळलेला शब्द होता.

मदत मागताना गरज स्पष्ट सांगा

“मला कुणीच मदत करत नाही” असं म्हणण्यापेक्षा, “मला आज माझं म्हणणं ऐकून घेणारी व्यक्ती हवी आहे” असं सांगितलं, तर मित्राला तुमची गरज समजणं सोपं होतं.

तुम्हाला सल्ला हवा आहे, एखादं काम करायला साथ हवी आहे की फक्त बोलायचं आहे, हे शक्य तितकं स्पष्ट सांगा. वेळ महत्त्वाचा असेल तर तोही सांगा. समोरच्याला तुमच्या मनातलं आपोआप समजेल अशी अपेक्षा ठेवू नका.

“आत्ता दहा मिनिटं बोलता येईल का?” या प्रश्नात दुसऱ्या व्यक्तीच्या वेळेला जागा असते. उत्तर “नाही” आलं तर “मग तुला कधी सोयीचं आहे?” असं विचारता येतं.

मदत देताना पेलवेल तेवढंच वचन द्या

मनातून शक्य नसताना होकार देणं आणि नंतर फोन टाळणं, यापेक्षा सुरुवातीला मर्यादा सांगणं अधिक प्रामाणिक ठरतं.

“मी तुझ्यासोबत पूर्ण दिवस येऊ शकणार नाही; पण सकाळी हे काम करून देऊ शकतो,” असं सांगणं हीही मदत आहे. मात्र पर्याय देणं प्रत्येक वेळी शक्य होईलच असं नाही. कधी आपल्यालाही विश्रांती किंवा स्वतःच्या कामासाठी वेळ हवा असतो.

मित्राने सांगितलेली मर्यादा ऐकणं आणि आपली मर्यादा सांगताना त्याच्या अडचणीची दखल घेणं, या दोन्ही गोष्टी नात्याला उपयोगी पडतात.

एका प्रसंगावरून पूर्ण नातं ठरवू नका

एखाद्या दिवशी उशिरा आलेलं उत्तर किंवा नाकारलेली विनंती हा मैत्रीचा संपूर्ण हिशोब नसतो. त्या व्यक्तीची परिस्थिती तुम्हाला पूर्ण माहीत असेलच असं नाही.

त्याच वेळी, वारंवार दिलेला शब्द न पाळणं किंवा तुमचं म्हणणं सतत दुर्लक्षित होणं हेही न बोलता सहन करायची गरज नाही. आरोपाऐवजी अनुभव सांगा: “आपलं ठरलेलं दोनदा रद्द झालं, त्यामुळे मला वाईट वाटलं. पुढच्या वेळी काय करता येईल?”

त्या संभाषणाला समोरची व्यक्ती कशी प्रतिसाद देते, यावरून पुढचा संवाद ठरवता येतो.

धन्यवाद द्या; उपकारांचा हिशोब ठेवू नका

मदत मिळाल्यावर “तू माझ्यासाठी वेळ काढलास, त्याबद्दल धन्यवाद” इतकं साधं वाक्यही महत्त्वाचं असतं. दुसरीकडे, आपण मदत केली म्हणून प्रत्येक पुढच्या विनंतीला होकार मिळायलाच हवा, अशी अट ठेवली तर मदतीचं रूप बदलतं.

मैत्रीत दोघांनाही बोलता येणं, नकार देता येणं आणि पुन्हा संवाद साधता येणं महत्त्वाचं आहे. प्रत्येक वेळी मदत सारख्या प्रमाणात असेलच असं नाही; पण नात्यात दोघांच्या गरजांना जागा आहे का, हे पाहता येतं.

आज एखाद्या मित्राला संदेश पाठवायचा असेल, तर मोठा सुविचार पाठवण्याआधी एक साधा प्रश्न विचारा: “कसा आहेस? तुला बोलायचं असेल तर मला कधी वेळ देता येईल ते सांगतो.” मैत्रीची किंमत कधीकधी अशा प्रामाणिक, पाळता येणाऱ्या वाक्यात दिसते.